Το εργόσημο εργατών γης συνδυάζει την αμοιβή με την καταβολή ασφαλιστικών εισφορών. Κατά την εξαργύρωση παρακρατείται 10% της ονομαστικής αξίας, αλλά η παρακράτηση δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με την τελική ετήσια εισφορά.
Για την εκκαθάριση προσδιορίζονται πρώτα οι ημέρες εργασίας και οι μήνες ασφάλισης. Καθοριστικά στοιχεία είναι η ετήσια αξία των εξαργυρωμένων εργοσήμων, το όριο των 150 ημερών, η ασφάλιση του προηγούμενου έτους και η ασφαλιστική κατηγορία. Ο οδηγός διαχωρίζει τον υπολογισμό των αποκλειστικά απασχολούμενων εργατών γης από την παράλληλη ασφάλιση και την απασχόληση συνταξιούχων.
Ποιες εργασίες υπάγονται στο καθεστώς
Το εργόσημο τ. ΟΓΑ αφορά τις προβλεπόμενες γεωργικές επιχειρήσεις, τους εργάτες δακοκτονίας και τις ειδικές κατηγορίες πολιτών τρίτων χωρών που υπάγονται στις σχετικές διατάξεις. Για τους τελευταίους εξετάζονται επιπλέον οι προϋποθέσεις νόμιμης απασχόλησης. Το εργόσημο δεν υποκαθιστά άδεια διαμονής ή εργασίας.
Η υπαγωγή κρίνεται από την εργασία και το εφαρμοστέο ασφαλιστικό καθεστώς, όχι μόνο από την εποχικότητα της απασχόλησης. Οι αναλυτικές κατηγορίες παρατίθενται στις επίσημες οδηγίες του e-ΕΦΚΑ για τους εργάτες γης.
Ονομαστική αξία και καθαρή αμοιβή
Το εργόσημο εκδίδεται από τον εργοδότη και εξαργυρώνεται από τον δικαιούχο εργαζόμενο. Η προθεσμία εξαργύρωσης είναι τέσσερις μήνες από την έκδοση. Στον υπολογισμό του ασφαλιστικού χρόνου λαμβάνεται υπόψη το έτος εξαργύρωσης.
Η συμφωνία αμοιβής χρειάζεται να προσδιορίζει αν το ποσό αφορά την ονομαστική αξία ή την καθαρή αμοιβή κατά την εξαργύρωση:
| Βάση συμφωνίας | Ονομαστική αξία | Παρακράτηση 10% | Καθαρή αμοιβή κατά την εξαργύρωση |
|---|---|---|---|
| Εργόσημο ονομαστικής αξίας 400 € | 400,00 € | 40,00 € | 360,00 € |
| Συμφωνημένη καθαρή αμοιβή 400 € | 444,44 € | 44,44 € | 400,00 € |
Στη δεύτερη περίπτωση, η ονομαστική αξία προκύπτει από τη διαίρεση 400 / 0,90, με στρογγυλοποίηση στα λεπτά. Τα ποσά περιγράφουν την εξαργύρωση και δεν προεξοφλούν το αποτέλεσμα της ετήσιας ασφαλιστικής εκκαθάρισης.
Ημέρες εργασίας και μήνες ασφάλισης
Για τους αποκλειστικά απασχολούμενους ως εργάτες γης, η εγκύκλιος e-ΕΦΚΑ 39/2023, ενότητα Β, προβλέπει τον ακόλουθο υπολογισμό από 1/1/2020:
Ημέρες εργασίας έτους = Ετήσια ονομαστική αξία εξαργυρωμένων εργοσήμων / 29,04 €
Στη συνέχεια διακρίνονται δύο περιπτώσεις:
Λιγότερες από 150 ημέρες: οι ημέρες διαιρούνται διά 25. Υπόλοιπο άνω των 12 ημερών προσθέτει έναν μήνα. Η έναρξη είναι η 1η Ιανουαρίου αν υπάρχει ασφάλιση ως εργάτη γης το προηγούμενο έτος, διαφορετικά η πρώτη ημέρα του μήνα πρώτης εξαργύρωσης. Οι μήνες δεν υπερβαίνουν τους έξι ούτε το τέλος του ημερολογιακού έτους.
150 ημέρες και άνω: με αντίστοιχη ασφάλιση το προηγούμενο έτος αναγνωρίζονται 12 μήνες. Χωρίς προηγούμενη ασφάλιση, αναγνωρίζεται το διάστημα από την πρώτη ημέρα του μήνα πρώτης εξαργύρωσης έως 31 Δεκεμβρίου.
Οι ημέρες πάνω από τις 300 δεν αυξάνουν τον ασφαλιστικό χρόνο και δεν μεταφέρονται σε άλλο έτος. Οι κανόνες αυτοί αφορούν τον προσδιορισμό χρόνου, όχι την εξόφληση των αντίστοιχων εισφορών.
Παραδείγματα που δείχνουν την επίδραση του ορίου
Στον πίνακα θεωρούμε αποκλειστική απασχόληση ως εργάτη γης και ασφάλιση με την ίδια ιδιότητα το προηγούμενο έτος. Τα ποσά είναι παραδείγματα εφαρμογής του κανόνα, όχι προτεινόμενες αμοιβές.
| Ετήσια αξία εξαργυρωμένων εργοσήμων | Ημέρες εργασίας | Υπολογισμός ασφαλιστικού χρόνου |
|---|---|---|
| 2.904,00 € | 100 | 100 / 25 = 4 μήνες |
| 3.252,48 € | 112 | 4 μήνες και υπόλοιπο 12 ημερών: 4 μήνες |
| 3.281,52 € | 113 | 4 μήνες και υπόλοιπο 13 ημερών: 5 μήνες |
| 4.326,96 € | 149 | 5 μήνες και υπόλοιπο 24 ημερών: 6 μήνες |
| 4.356,00 € | 150 | Ενεργοποιείται ο κανόνας πλήρους έτους: 12 μήνες |
Η μετάβαση από 149 σε 150 ημέρες δεν αντιμετωπίζεται ως απλή αύξηση ενός ημερομισθίου. Με τις παραδοχές του πίνακα, μεταβάλλεται από έξι σε δώδεκα ο αριθμός των μηνών για τους οποίους εξετάζονται οι εισφορές της ασφαλιστικής κατηγορίας.
Χωρίς ασφάλιση το προηγούμενο έτος: αν η πρώτη εξαργύρωση γίνει τον Μάιο 2026, οι 100 ημέρες αντιστοιχούν σε τέσσερις μήνες, από Μάιο έως Αύγουστο. Με 150 ημέρες ή περισσότερες, ο χρόνος καλύπτει Μάιο έως Δεκέμβριο, δηλαδή οκτώ μήνες.
Πρώτη εξαργύρωση προς το τέλος του έτους: με πρώτη εξαργύρωση τον Νοέμβριο και χωρίς προηγούμενη ασφάλιση, ένας αριθμητικός υπολογισμός τεσσάρων μηνών περιορίζεται στους δύο μήνες που απομένουν μέχρι 31 Δεκεμβρίου. Δεν μεταφέρεται υπόλοιπο ασφάλισης στο επόμενο έτος.
Ασφαλιστική κατηγορία και ετήσια εκκαθάριση
Για το πρώτο έτος υπαγωγής ως εργάτη γης στην ασφάλιση του τ. ΟΓΑ εφαρμόζεται η 1η ασφαλιστική κατηγορία. Για τα επόμενα έτη ισχύει η κατηγορία επιλογής ή κατάταξης. Εάν υπάρχει ήδη ασφάλιση ως αγρότη, εξετάζεται η κατηγορία της αγροτικής δραστηριότητας και ο αντίστοιχος κανόνας παράλληλης ασφάλισης.
Η εκκαθάριση συγκρίνει τις κρατήσεις των εργοσήμων με τις εισφορές που αντιστοιχούν στους μήνες ασφάλισης και στην κατηγορία για κύρια σύνταξη, περίθαλψη και ΛΑΕ. Αν οι κρατήσεις δεν επαρκούν, προκύπτει χρεωστικό υπόλοιπο. Σύμφωνα με τις οδηγίες, η διαφορά καταβάλλεται σε έως πέντε μηνιαίες δόσεις, με ελάχιστο ποσό δόσης 50 €.
Αν προκύπτει πιστωτικό υπόλοιπο, προηγείται συμψηφισμός με τυχόν οφειλές. Το ποσό που απομένει επιστρέφεται με την προβλεπόμενη ηλεκτρονική αίτηση. Οι εμπρόθεσμες δόσεις της εκκαθάρισης δεν επιβαρύνονται με προσαυξήσεις.
Για τον έλεγχο μιας χρέωσης, η σειρά είναι: εξαργυρωμένα εργόσημα, ημέρες εργασίας, προηγούμενη ασφάλιση, αναγνωρισμένοι μήνες, ασφαλιστική κατηγορία και ήδη καταβληθείσες εισφορές. Η αντιπαραβολή αυτή δείχνει αν η διαφορά προέρχεται από τον χρόνο ασφάλισης ή από το ποσό των εισφορών.
Παράλληλη αγροτική δραστηριότητα ή μισθωτή εργασία
Όταν ο εργαζόμενος ασφαλίζεται ήδη ως αγρότης, οι εισφορές που καταβλήθηκαν μέσω εργοσήμου λαμβάνονται υπόψη για την εξόφληση των εισφορών της επιλεγμένης ή εφαρμοστέας αγροτικής κατηγορίας. Η οφειλή δεν μπορεί να υπολείπεται της εισφοράς που προβλέπει αυτή η κατηγορία.
Η ταυτόχρονη μισθωτή εργασία ή άλλη μη μισθωτή δραστηριότητα απαιτεί εφαρμογή των αντίστοιχων κανόνων παράλληλης ασφάλισης. Τα παραδείγματα αποκλειστικής απασχόλησης του προηγούμενου πίνακα δεν αποτελούν αυτοτελή υπολογισμό της συνολικής επιβάρυνσης αυτών των περιπτώσεων.
Στον σχετικό έλεγχο συνδυάζονται οι περίοδοι απασχόλησης, οι εισφορές μισθωτής εργασίας, τα ειδοποιητήρια μη μισθωτού και οι κρατήσεις εργοσήμων, για το ίδιο έτος αναφοράς.
Εγγραφή, λανθασμένος ΑΜΚΑ και απώλεια εργοσήμου
Μετά την πρώτη εξαργύρωση, προβλέπεται αίτηση εγγραφής ως εργάτη γης στην αρμόδια Τοπική Διεύθυνση e-ΕΦΚΑ του τόπου κατοικίας, το συντομότερο δυνατό.
Για λανθασμένο ΑΜΚΑ υποβάλλονται αίτηση στην ίδια αρμόδια υπηρεσία, απόδειξη πληρωμής και υπεύθυνη δήλωση για τον τρόπο εξαργύρωσης, μαζί με όσα πρόσθετα στοιχεία ζητηθούν. Σε απώλεια ή καταστροφή μη εξαργυρωμένου εργοσήμου, την επανέκδοση ζητά ο εργοδότης από τον φορέα έκδοσης.
Πού εμφανίζονται τα στοιχεία της εκκαθάρισης
Στην υπηρεσία «Εισφορές Εργατών γης – Φορολογικές Βεβαιώσεις Εκκαθαρίσεων», η καρτέλα «Ασφαλιστική Ιστορία» εμφανίζει τον χρόνο ανά έτος και μήνα. Στα «Ειδοποιητήρια Εκκαθάρισης Εισφορών» εμφανίζονται οι χρεώσεις ανά έτος και κλάδο, μαζί με τον κωδικό πληρωμής. Η καταχώριση ελέγχεται απέναντι στα παραστατικά εξαργύρωσης.
Απασχόληση συνταξιούχων ως εργατών γης
Στους συνταξιούχους που υπάγονται στην υποχρέωση καταβολής πόρου, πέρα από τις ασφαλιστικές εισφορές προβλέπεται πρόσθετος πόρος 10% επί της ετήσιας αξίας των αμοιβών με εργόσημο. Η αναζήτηση του πόρου γίνεται μετά την ετήσια εκκαθάριση, όχι με παρακράτησή του από τον εργοδότη κατά την έκδοση.
Ο πόρος είναι διαφορετικός από τη συνηθισμένη παρακράτηση 10%. Εξετάζεται, όμως, πρώτα αν συντρέχει εξαίρεση. Στις εξαιρούμενες περιπτώσεις περιλαμβάνονται οι συνταξιούχοι του τ. ΟΓΑ που ασκούν δραστηριότητα υπαγόμενη στην ασφάλιση του τ. ΟΓΑ. Η ιδιότητα του συνταξιούχου και το είδος απασχόλησης καθορίζουν την εφαρμογή των κανόνων.
Η δήλωση απασχόλησης συνταξιούχου είναι χωριστή υποχρέωση. Στην ηλεκτρονική υπηρεσία δηλώνονται και οι προϋποθέσεις τυχόν εξαίρεσης. Η εξαίρεση από τον πόρο δεν συνεπάγεται αυτομάτως εξαίρεση από τη δήλωση.
Διαφορά από το εργόσημο τ. ΙΚΑ–ΕΤΑΜ
Το εργόσημο για τις προβλεπόμενες οικιακές και άλλες εργασίες τ. ΙΚΑ–ΕΤΑΜ έχει παρακράτηση 25% και διαφορετικό υπολογισμό ημερών ασφάλισης. Δεν εφαρμόζονται στους εργάτες γης ο διαιρέτης 11,63 € ή ο υπολογιστής που έχει δημιουργηθεί για εκείνο το καθεστώς.
Ο οδηγός εργοσήμου τ. ΙΚΑ–ΕΤΑΜ και ο μηνιαίος και ετήσιος υπολογιστής αφορούν αποκλειστικά το διαφορετικό αυτό πλαίσιο.
Πηγές και επίσημες οδηγίες
e-ΕΦΚΑ – Εγκύκλιος 39/2023, ενότητες Β και Γ
e-ΕΦΚΑ – Εργόσημο εργατών γης: υπαγωγή, διάρκεια, εγγραφή και διορθώσεις
e-ΕΦΚΑ – Εκκαθάριση αποκλειστικά απασχολούμενων εργατών γης
e-ΕΦΚΑ – Επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας
e-ΕΦΚΑ – Παράλληλη ασφάλιση εργατών γης
e-ΕΦΚΑ – Εισφορές και πόρος εργαζόμενων συνταξιούχων
e-ΕΦΚΑ – Δήλωση απασχόλησης συνταξιούχων
Ενημέρωση: 16 Νοεμβρίου 2026. Οι κανόνες ασφαλιστικού χρόνου και τα αντίστοιχα παραδείγματα αφορούν αποκλειστική απασχόληση ως εργάτη γης. Η παράλληλη ασφάλιση και η απασχόληση συνταξιούχων εξετάζονται στις χωριστές ενότητες του οδηγού.
